Starenje jajnika decenijama se objašnjavalo isključivo postepenim smanjenjem broja i kvaliteta jajnih ćelija. Novo istraživanje objavljeno u naučnom časopisu Communications Biology sugeriše da se sa godinama ne menja samo jajna ćelija, već čitava sredina koja je okružuje – i da hronična upala možda ima mnogo veću ulogu nego što se do sada mislilo.
Kada govorimo o starenju, najčešće pomislimo na bore, sede vlasi ili sporiji metabolizam. Ali proces starenja jajnika odvija se daleko od naših očiju, mnogo pre nego što ga uopšte osetimo. Jajnik nije skladište jajnih ćelija koje se vremenom prazni – on je jedan od najsloženijih organa ženskog organizma, u kojem svakodnevno komuniciraju hormoni, krvni sudovi, nervni završeci, vezivno tkivo i ćelije imunskog sistema.
Šta pokazuje novo istraživanje o starenju jajnika?
Naučnici sa Stowers Institute for Medical Research i Northwestern University analizirali su kompletno tkivo jajnika kod mlađih i starijih miševa, koristeći jednoćelijsku i prostornu transkriptomiku – tehnologiju koja omogućava proučavanje aktivnosti svake pojedinačne ćelije. Životinje uključene u istraživanje bile su u životnoj dobi koja se, prema uobičajenim biološkim modelima, približno smatra ekvivalentom srednjih i kasnih tridesetih godina kod žena – periodu kada reproduktivna sposobnost prirodno počinje da opada, iako je menstrualni ciklus kod većine žena još uvek uredan.
Imunske ćelije u središtu ovarijalnog starenja
Rezultati su iznenadili i same autore. U starijim jajnicima nije pronađen samo manji broj aktivnih folikula – čitavo tkivo bilo je preplavljeno ćelijama imunskog sistema, posebno makrofagima i T limfocitima, čija je osnovna uloga zaštita organizma od infekcija, uklanjanje oštećenih ćelija i koordinacija imunskog odgovora.
Na prvi pogled to ne mora delovati zabrinjavajuće – imunske ćelije normalno postoje u gotovo svakom organu. Ali kada njihov broj postane prevelik ili kada ostanu trajno aktivirane, njihova zaštitna uloga može postati dvosmislena. Umesto da obnavljaju tkivo, počinju da održavaju stanje blage, ali uporne upale.
Inflammaging – kada zaštita postane opterećenje
Ovaj fenomen naučnici nazivaju inflammaging – spoj reči inflammation (upala) i aging (starenje). Reč je o hroničnoj upali niskog intenziteta koja se razvija tokom godina i danas se smatra jednim od osnovnih bioloških obeležja starenja organizma. Ne izaziva temperaturu niti izražene simptome, ali može postepeno menjati način na koji funkcionišu pojedini organi. Do sada je povezana sa starenjem mozga, srca, krvnih sudova, mišića i imunskog sistema, a novo istraživanje pokazuje da bi mogla imati važnu ulogu i u procesu starenja jajnika.
Zašto imunske ćelije preuzimaju jajnik s godinama?
Odgovor se, prema autorima istraživanja, krije u potpornim ćelijama koje okružuju folikule. Kod mlađih jedinki njihov glavni zadatak je da hrane jajnu ćeliju, regulišu lokalnu hormonsku sredinu i omogućavaju normalan razvoj folikula. Međutim, s godinama te ćelije menjaju ponašanje – sve manje energije ulažu u podršku reproduktivnoj funkciji, a sve više proizvode signalne molekule (hemokine) koji privlače nove imunske ćelije. Tako nastaje začarani krug: povećana aktivnost imunskih ćelija podstiče dodatnu upalu, a upala privlači još više imunskih ćelija.
Autori istraživanja postavljaju i pitanje da li starenjem organ koji je prvenstveno bio posvećen razvoju novih života postepeno poprima drugačiju biološku ulogu, sa naglašenijom imunološkom aktivnošću. Za sada je to naučna hipoteza, ali dovoljno intrigantna da već usmerava pravac budućih istraživanja.
Važno je naglasiti da nijedno ozbiljno naučno istraživanje ne donosi konačne odgovore preko noći. Rezultati su dobijeni na životinjskom modelu i tek predstoji potvrda da se isti mehanizmi odvijaju i kod žena. Zato bi bilo pogrešno zaključiti da je otkriven uzrok smanjene plodnosti ili da je na pomolu terapija koja može zaustaviti starenje jajnika.
Ovarijalna rezerva: kako se procenjuje starenje jajnika kod žena
Kod žena se stepen starenja jajnika najčešće procenjuje preko takozvane ovarijalne rezerve – broja i kvaliteta preostalih folikula. Ginekolozi je najčešće procenjuju kombinacijom laboratorijskih nalaza (AMH – anti-Milerov hormon, i bazalni FSH) i ultrazvučnog pregleda broja antralnih folikula. Ovi nalazi daju orijentacionu sliku, ali ne mogu sa sigurnošću predvideti kada će nastupiti menopauza niti garantovati ishod eventualnog pokušaja začeća – zato je tumačenje uvek individualno i u nadležnosti ginekologa.
Šta starenje jajnika znači za žene danas?
Bez obzira na nova otkrića, činjenica ostaje da na zdravlje reproduktivnog sistema utiče mnogo faktora. Godine jesu važne, ali nisu jedine. Ishrana, telesna masa, fizička aktivnost, kvalitet sna, pušenje, hronični stres i brojna druga stanja oblikuju unutrašnju sredinu u kojoj jajnici funkcionišu. Zato očuvanje reproduktivnog zdravlja nikada nije rezultat jednog preparata ili jedne navike, već dugoročnog odnosa prema sopstvenom organizmu.
Slične mehanizme starenja vredi razumeti i u kontekstu drugih životnih faza – na primer kako telo prolazi kroz perimenopauzu i menopauzu, ili koju ulogu jajnici imaju tokom čitavog reproduktivnog perioda. Ako se uz starenje jajnika javljaju i ciste na jajnicima, takođe je važno razumeti kada su bezopasne, a kada zahtevaju pregled.
Ako primetite promene u dužini ili pravilnosti ciklusa, posebno posle 35. godine, najbolji sledeći korak je razgovor sa ginekologom, koji jedini može proceniti vašu individualnu situaciju.
Da li dodaci ishrani mogu biti deo ove priče?
U sveobuhvatnom pristupu reproduktivnom zdravlju svoje mesto mogu imati i pažljivo odabrani dodaci ishrani namenjeni podršci normalnoj funkciji ženskog reproduktivnog sistema.
Femisan Gold kapsule
Femisan Gold je biljni dodatak ishrani formulisan sa ekstraktima lekovitih biljaka (konopljika, divlji jam, cimicifuga, ženšen, hmelj i anđelika), koje se tradicionalno koriste kao podrška hormonskoj ravnoteži i dobrobiti žena u periodu perimenopauze i menopauze. Njegova namena je da doprinese održavanju hormonske ravnoteže, podrži normalnu funkciju jajnika tokom hormonalnih promena i ublaži tegobe povezane sa klimakterijumom, kao što su valunzi, promene raspoloženja, nervoza i poremećaji sna, doprinoseći očuvanju vitalnosti i kvaliteta života žena u ovom životnom periodu.
Važna napomena: nijedan dodatak ishrani ne može zaustaviti prirodne procese starenja niti zameniti pregled i savet ginekologa. Femisan Gold može predstavljati deo odgovornog i sveobuhvatnog pristupa očuvanju zdravlja žena u periodu perimenopauze i menopauze, ali ne leči bolesti niti garantuje ishod.
Najčešća pitanja o starenju jajnika
Da li starenje jajnika utiče na menstrualni ciklus?
U ranim fazama, opisanim u istraživanju, menstrualni ciklus kod većine žena je još uvek uredan iako reproduktivna sposobnost već počinje da opada. Vidljive promene ciklusa obično dolaze kasnije.
Da li se starenje jajnika može zaustaviti ili usporiti?
Trenutno ne postoji dokazan način da se ovaj proces potpuno zaustavi. Zdrav način života (ishrana, fizička aktivnost, san, izbegavanje pušenja i hroničnog stresa) može doprineti opštem zdravlju reproduktivnog sistema, ali ne menja osnovni biološki tok starenja.
Kako se meri starenje jajnika kod žena?
Najčešće preko ovarijalne rezerve – kombinacijom nalaza AMH hormona, bazalnog FSH i ultrazvučnog pregleda broja antralnih folikula. Tumačenje ovih nalaza uvek treba prepustiti ginekologu.
Da li je ovo istraživanje potvrđeno kod ljudi?
Ne još. Istraživanje je sprovedeno na mišjem modelu, a autori naglašavaju da je potrebna dalja potvrda da isti mehanizmi postoje i kod žena.
Zaključak
Starenje jajnika više se ne posmatra samo kao gubitak jajnih ćelija, već kao promena čitave unutrašnje sredine jajnika, u kojoj hronična upala (inflammaging) igra sve značajniju ulogu. Iako je za potvrdu ovih nalaza kod žena potrebno još istraživanja, poruka ostaje ista: reproduktivno zdravlje se najbolje čuva dugoročnom brigom o telu, redovnim ginekološkim pregledima i, po potrebi, pažljivo odabranom podrškom u ishrani.
Napomena: ovaj tekst je informativnog karaktera i ne predstavlja medicinski savet. Za procenu individualnog reproduktivnog zdravlja obratite se ginekologu.
Femisan Gold, Broj upisa u bazu podataka Republike Srbije Ministarstvo Zdravlja: 20803/2022 od 21.04.2022.godine
Izvor istraživanja: Galligos A., Varberg J.M. i sar. „Multicellular origins of murine ovarian inflammaging“, Communications Biology, 2026; DOI: 10.1038/s42003-026-09826-1.
